ഇന്ത്യൻ നിയമവ്യവസ്ഥയിൽ ഒരു വ്യക്തിയെ അറസ്റ്റ് ചെയ്യുമ്പോൾ പോലീസും ബന്ധപ്പെട്ട ഉദ്യോഗസ്ഥരും നിർബന്ധമായും പാലിക്കേണ്ട നിരവധി ചട്ടങ്ങളുണ്ട്.
സുപ്രീം കോടതിയുടെ ചരിത്രപ്രധാനമായ ഡി.കെ. ബസു (D.K. Basu) കേസിലെ വിധിന്യായത്തിന് ശേഷമാണ് ഈ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ കൂടുതൽ കർക്കശമാക്കപ്പെട്ടത്.
നിങ്ങളുടെ അവകാശങ്ങൾ അറിയുക: ഒരു വ്യക്തിയെ അറസ്റ്റ് ചെയ്യുമ്പോൾ പാലിക്കേണ്ട നിയമങ്ങൾ
ജനാധിപത്യ രാജ്യത്ത് ഓരോ പൗരനും തന്റെ മൗലികാവകാശങ്ങളെക്കുറിച്ച് ബോധ്യമുണ്ടാകണം.
കുറ്റം ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിലും ഇല്ലെങ്കിലും, ഒരു വ്യക്തിയെ കസ്റ്റഡിയിൽ എടുക്കുമ്പോൾ പാലിക്കേണ്ട ചില മൗലികമായ നിയമങ്ങളുണ്ട്. ഇവ ലംഘിക്കപ്പെടുന്നത് ഭരണഘടനാ ലംഘനമായാണ് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്.
അറസ്റ്റ് ചെയ്യുന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥന്റെ തിരിച്ചറിയൽ
അറസ്റ്റ് ചെയ്യാൻ എത്തുന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥർ നിർബന്ധമായും യൂണിഫോമിലായിരിക്കണം.
-
നെയിം ടാഗ്: ഉദ്യോഗസ്ഥന്റെ പേരും പദവിയും വ്യക്തമായി കാണുന്ന രീതിയിലുള്ള നെയിം ടാഗ് യൂണിഫോമിൽ ഉണ്ടായിരിക്കണം.
-
വിവരങ്ങൾ: അറസ്റ്റ് നടപടികൾ നടത്തുന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ വിവരങ്ങൾ പോലീസ് രേഖകളിൽ കൃത്യമായി രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കണം.
അറസ്റ്റ് മെമ്മോ (Arrest Memo) തയ്യാറാക്കൽ
അറസ്റ്റ് ചെയ്യുന്ന സമയത്ത് തന്നെ ഒരു ‘അറസ്റ്റ് മെമ്മോ’ തയ്യാറാക്കേണ്ടത് നിർബന്ധമാണ്.
-
സാക്ഷികൾ: കുറഞ്ഞത് ഒരു സാക്ഷിയെങ്കിലും മെമ്മോയിൽ ഒപ്പിട്ടിരിക്കണം. ഇത് അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ട വ്യക്തിയുടെ ബന്ധുവോ അല്ലെങ്കിൽ ആ പ്രദേശത്തെ മാന്യനായ ഒരു വ്യക്തിയോ ആകാം.
-
സമയം: അറസ്റ്റ് ചെയ്ത കൃത്യസമയവും തീയതിയും സ്ഥലവും മെമ്മോയിൽ രേഖപ്പെടുത്തണം. അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ട വ്യക്തിയും ഇതിൽ ഒപ്പിടേണ്ടതുണ്ട്.
പ്രതിയുടെ അവകാശങ്ങൾ
അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെടുന്ന വ്യക്തിക്ക് നിയമം നൽകുന്ന ചില പ്രധാന അവകാശങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്:
അറസ്റ്റിന്റെ കാരണം അറിയാനുള്ള അവകാശം
എന്ത് കുറ്റത്തിനാണ് തന്നെ അറസ്റ്റ് ചെയ്യുന്നത് എന്ന് അറിയാൻ പ്രതിക്ക് അവകാശമുണ്ട്. വാറണ്ട് ഇല്ലാതെയാണ് അറസ്റ്റ് ചെയ്യുന്നതെങ്കിൽ, കുറ്റത്തിന്റെ ഗൗരവത്തെക്കുറിച്ചും (ജാമ്യം ലഭിക്കുന്നതാണോ അല്ലയോ എന്ന്) പോലീസ് വ്യക്തമാക്കണം.
ബന്ധുക്കളെ അറിയിക്കാനുള്ള അവകാശം
ഒരു വ്യക്തിയെ അറസ്റ്റ് ചെയ്ത വിവരം അയാളുടെ ബന്ധുക്കളെയോ സുഹൃത്തുക്കളെയോ ഉടൻ തന്നെ അറിയിക്കാൻ പോലീസ് ബാധ്യസ്ഥരാണ്.
അറസ്റ്റ് മെമ്മോയിൽ ഒപ്പിടാൻ ബന്ധുക്കൾ ആരും ഇല്ലെങ്കിൽ, മറ്റൊരു ജില്ലയിലോ നഗരത്തിലോ ഉള്ള ബന്ധുക്കളെ വിവരം അറിയിക്കാൻ പോലീസിന് ഔദ്യോഗികമായി ഉത്തരവാദിത്തമുണ്ട്.
അഭിഭാഷകനെ കാണാനുള്ള അവകാശം
ചോദ്യം ചെയ്യൽ വേളയിൽ തന്റെ അഭിഭാഷകനെ കാണാൻ പ്രതിക്ക് അനുവാദമുണ്ട്. എന്നാൽ ചോദ്യം ചെയ്യൽ മുഴുവൻ സമയവും അഭിഭാഷകന്റെ സാന്നിധ്യം അനുവദിക്കണമെന്നില്ല.
വൈദ്യപരിശോധനയും കോടതിയിൽ ഹാജരാക്കലും
അറസ്റ്റ് നടപടികൾക്ക് ശേഷമുള്ള സുപ്രധാന ഘട്ടങ്ങൾ ഇവയാണ്:
24 മണിക്കൂറിനുള്ളിൽ മജിസ്ട്രേറ്റിന് മുൻപിൽ
അറസ്റ്റ് ചെയ്ത് കഴിഞ്ഞ് 24 മണിക്കൂറിനുള്ളിൽ പ്രതിയെ ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള മജിസ്ട്രേറ്റിന് മുൻപിൽ ഹാജരാക്കണം.
യാത്രയ്ക്കെടുക്കുന്ന സമയം ഇതിൽ ഉൾപ്പെടില്ല. മജിസ്ട്രേറ്റിന്റെ പ്രത്യേക അനുമതിയില്ലാതെ 24 മണിക്കൂറിൽ കൂടുതൽ ആരെയും കസ്റ്റഡിയിൽ വെക്കാൻ പോലീസിന് അധികാരമില്ല.
വൈദ്യപരിശോധന (Medical Examination)
പ്രതിയുടെ ശരീരത്തിൽ പരിക്കുകളോ മറ്റോ ഉണ്ടോ എന്ന് പരിശോധിക്കാൻ വൈദ്യപരിശോധന നടത്തണം. ഓരോ 48 മണിക്കൂറിലും കസ്റ്റഡിയിലുള്ള വ്യക്തിയെ അംഗീകൃത ഡോക്ടറെക്കൊണ്ട് പരിശോധിപ്പിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഇത് കസ്റ്റഡി മർദ്ദനങ്ങൾ തടയാൻ സഹായിക്കുന്നു.
സ്ത്രീകളെ അറസ്റ്റ് ചെയ്യുമ്പോൾ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ട പ്രത്യേക നിയമങ്ങൾ
സ്ത്രീകളുടെ സുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കാൻ നിയമത്തിൽ പ്രത്യേക വകുപ്പുകളുണ്ട്.
-
സൂര്യാസ്തമയത്തിന് ശേഷം: അസാധാരണമായ സാഹചര്യങ്ങളില്ലെങ്കിൽ സൂര്യൻ അസ്തമിച്ചതിന് ശേഷവും സൂര്യോദയത്തിന് മുൻപും ഒരു സ്ത്രീയെ അറസ്റ്റ് ചെയ്യാൻ പാടില്ല. അഥവാ അറസ്റ്റ് ചെയ്യണമെങ്കിൽ ഒന്നാം ക്ലാസ് മജിസ്ട്രേറ്റിന്റെ പ്രത്യേക അനുമതി വാങ്ങിയിരിക്കണം.
-
വനിതാ പോലീസ്: ഒരു സ്ത്രീയെ അറസ്റ്റ് ചെയ്യുമ്പോൾ നിർബന്ധമായും വനിതാ പോലീസിന്റെ സാന്നിധ്യം ഉണ്ടായിരിക്കണം.
പോലീസ് പാലിക്കേണ്ട നിയമങ്ങൾ
നിയമവാഴ്ച നിലനിൽക്കുന്ന ഒരു രാജ്യത്ത് പോലീസിനുള്ള അധികാരം പരിമിതമാണ്. പൗരന്റെ അവകാശങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നുണ്ടെന്ന് ഉറപ്പാക്കാൻ മുകളിൽ പറഞ്ഞ നിയമങ്ങൾ പാലിക്കപ്പെടേണ്ടത് അത്യാവശ്യമാണ്.
ഈ വിവരങ്ങൾ ജനങ്ങളിലേക്ക് എത്തിക്കുന്നത് നിയമപരമായ അവബോധം സൃഷ്ടിക്കാൻ സഹായിക്കും.
വാർത്തകളും വിശേഷങ്ങളും അറിയാൻ താഴെ കാണുന്ന whatsapp പബ്ളിക് ചാനൽ ലിങ്ക് ക്ലിക്ക് ചെയ്ത് ഫോളോ ചെയ്യുക :
https://whatsapp.com/channel/0029Vb5EC2CICVfiP901gW2T
