മാധ്യമപ്രവർത്തനവും അപകീർത്തിയും; മാധ്യമപ്രവർത്തകർ അറിയേണ്ട നിയമവശങ്ങളും സൂക്ഷ്മതകളും

മാധ്യമപ്രവർത്തനവും അപകീർത്തിയും: മാധ്യമപ്രവർത്തകർ അറിഞ്ഞിരിക്കേണ്ട നിയമവശങ്ങൾ (Dos and Don’ts)

ജനാധിപത്യത്തിന്റെ നാലാം തൂണായി വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന മാധ്യമപ്രവർത്തനം വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യവും സമൂഹത്തോടുള്ള ഉത്തരവാദിത്തവും പരസ്പരം കോർത്തിണക്കുന്ന ഒന്നാണ്. ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ അനുച്ഛേദം 19(1)(a) നൽകുന്ന സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് മാധ്യമങ്ങൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. എന്നാൽ ഈ സ്വാതന്ത്ര്യം അനിയന്ത്രിതമല്ല; അനുച്ഛേദം 19(2) പ്രകാരം യുക്തിസഹമായ നിയന്ത്രണങ്ങൾക്ക് (Reasonable Restrictions) ഇത് വിധേയമാണ്. ഇതിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഒന്നാണ് അപകീർത്തി നിയമം (Law of Defamation).

വാർത്തകൾ ജനങ്ങളിലേക്ക് എത്തിക്കുമ്പോൾ വ്യക്തികളുടെയോ സ്ഥാപനങ്ങളുടെയോ അന്തസ്സിന് തടസ്സം നിൽക്കാതെയും നിയമപരിധി ലംഘിക്കാതെയും പ്രവർത്തിക്കുക എന്നത് ഓരോ മാധ്യമപ്രവർത്തകന്റെയും ചുമതലയാണ്.

1. എന്താണ് അപകീർത്തി? (What is Defamation?)

ഒരു വ്യക്തിയുടെയോ സ്ഥാപനത്തിന്റെയോ സൽപേരിനോ സാമൂഹിക പദവിക്കോ കളങ്കം വരുത്തുന്ന രീതിയിൽ വസ്തുതാവിരുദ്ധമായ വിവരങ്ങൾ പ്രചരിപ്പിക്കുന്നതിനെയാണ് അപകീർത്തി എന്ന് പറയുന്നത്. ഇന്ത്യൻ ശിക്ഷാ നിയമത്തിൽ (IPC – 499, 500) ഇതിനെക്കുറിച്ച് വിശദമായി പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുണ്ട്. പുതിയ ഭാരതീയ ന്യായ സംഹിതയിലും (BNS – Section 356) അപകീർത്തി കുറ്റകൃത്യമായി നിലനിർത്തിയിട്ടുണ്ട്.

അപകീർത്തി പ്രധാനമായും രണ്ട് തരത്തിലുണ്ട്:

• ലിബൽ (Libel): എഴുതിയ രൂപത്തിലോ, അച്ചടിച്ച രീതിയിലോ, ചിത്രങ്ങളിലൂടെയോ, വീഡിയോകളിലൂടെയോ (സ്ഥിരമായ രൂപത്തിൽ) നടത്തുന്ന അപകീർത്തി.

• സ്ലാൻഡർ (Slander): വാക്കാലുള്ള അല്ലെങ്കിൽ ആംഗ്യങ്ങളിലൂടെ നടത്തുന്ന അപകീർത്തി.

ഇന്ത്യൻ നിയമവ്യവസ്ഥയിൽ അപകീർത്തിയെ സിവിൽ (Civil) കുറ്റമായും ക്രിമിനൽ (Criminal) കുറ്റമായും കണക്കാക്കാം. സിവിൽ കേസുകളിൽ നഷ്ടപരിഹാരമാണ് ചുമത്തുന്നതെങ്കിൽ, ക്രിമിനൽ കേസിൽ തടവുശിക്ഷയോ പിഴയോ രണ്ടും കൂടിയോ ലഭിക്കാം.

2. മാധ്യമപ്രവർത്തകർ ചെയ്യേണ്ട കാര്യങ്ങൾ (Dos)

ഒരു വാർത്ത തയാറാക്കുമ്പോഴും പ്രക്ഷേപണം ചെയ്യുമ്പോഴും മാധ്യമപ്രവർത്തകർ നിർബന്ധമായും പാലിക്കേണ്ട നിയമപരമായ കാര്യങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്:

 വസ്തുതാപരമായ കൃത്യത ഉറപ്പാക്കുക (Verify Facts)

വാർത്ത പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നതിന് മുൻപ് അതിലെ വിവരങ്ങൾ പൂർണ്ണമായും സത്യമാണെന്ന് ഉറപ്പുവരുത്തുക.

• പ്രഥമവിവര റിപ്പോർട്ട് (FIR), കോടതി ഉത്തരവുകൾ, ഔദ്യോഗിക രേഖകൾ എന്നിവയെ അടിസ്ഥാനമാക്കി മാത്രം ഗുരുതരമായ ആരോപണങ്ങൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യുക.

• കേട്ടുകേൾവികളുടെയോ ഊഹാപോഹങ്ങളുടെയോ അടിസ്ഥാനത്തിൽ വ്യക്തികൾക്കെതിരെ വാർത്ത നൽകാതിരിക്കുക.

 പൊതുതാല്പര്യം (Public Interest) തെളിയിക്കുക

സത്യമായ കാര്യങ്ങൾ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചാലും അത് പൊതുതാല്പര്യമുള്ളതാണെങ്കിൽ മാത്രമേ അപകീർത്തി കേസിൽ നിന്ന് ഇളവ് ലഭിക്കൂ (IPC Section 499, Exception 1).

• ജനങ്ങളുടെ സുരക്ഷ, അഴിമതി, പൊതുമുതൽ ദുരുപയോഗം എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കാര്യങ്ങളിൽ പൊതുതാല്പര്യം മുൻനിർത്തി വാർത്ത നൽകാം.

• എങ്കിലും, വ്യക്തിപരമായ വിവരങ്ങൾ പൊതുതാല്പര്യമില്ലാതെ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നത് ഒഴിവാക്കുക.

 എല്ലാ പക്ഷങ്ങൾക്കും ഇടം നൽകുക (Fair Hearing/Right to Reply)

ആരോപണവിധേയനായ വ്യക്തിയുടെ പ്രതികരണം വാർത്തയിൽ ഉൾപ്പെടുത്താൻ പരമാവധി ശ്രമിക്കുക.

• ആരോപണത്തോട് പ്രതികരിക്കാൻ അവർക്ക് കൃത്യമായ അവസരം നൽകുക.

• പ്രതികരിക്കാൻ വിസമ്മതിക്കുകയോ ലഭ്യമാകാതിരിക്കുകയോ ചെയ്താൽ ആ വിവരവും വാർത്തയിൽ ചേർക്കുക (“അഭിപ്രായം ലഭ്യമായിട്ടില്ല” എന്ന് സൂചിപ്പിക്കുക).

 മാന്യമായ വിമർശനം മാത്രം ഉന്നയിക്കുക (Good Faith Criticism)

പൊതുപ്രവർത്തകർ, ഉദ്യോഗസ്ഥർ, കലാകാരന്മാർ, എഴുത്തുകാർ തുടങ്ങിയവരുടെ പൊതുപ്രവർത്തനത്തെയോ സൃഷ്ടികളെയോ വിമർശിക്കാൻ മാധ്യമങ്ങൾക്ക് അവകാശമുണ്ട് (Exception 2, 3, 6).

• വിമർശനം വ്യക്തിവിദ്വേഷത്തോടെയുള്ളതല്ലെന്നും പൊതുനന്മ ഉദ്ദേശിച്ചുള്ളതാണെന്നും (Good Faith) ഉറപ്പാക്കുക.

• ഉദ്യോഗസ്ഥന്റെ വ്യക്തിജീവിതത്തെയല്ല, മറിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക തീരുമാനങ്ങളെയും പ്രവർത്തനങ്ങളെയുമാണ് വിമർശിക്കേണ്ടത്.

 കോടതി നടപടികൾ ശരിയായി റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യുക

കോടതിയിലെ വാദപ്രതിവാദങ്ങളും വിധിന്യായങ്ങളും റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യുമ്പോൾ തികച്ചും വിശ്വസ്തവും കൃത്യവുമായ വിവരങ്ങൾ മാത്രം നൽകുക.

• കോടതി വിധിയുടെയോ നടപടികളുടെയോ ശരിയായ സാരാംശം തെറ്റാതെ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യുന്നത് അപകീർത്തിയുടെ പരിധിയിൽ വരില്ല.

3. മാധ്യമപ്രവർത്തകർ ചെയ്യരുതാത്ത കാര്യങ്ങൾ (Don’ts)

അപകീർത്തി കേസിൽ ഉൾപ്പെടാതിരിക്കാനും മാധ്യമപ്രവർത്തനത്തിന്റെ സുതാര്യത നിലനിർത്താനും താഴെ പറയുന്നവ പൂർണ്ണമായും ഒഴിവാക്കണം:

 തെളിവില്ലാത്ത ആരോപണങ്ങൾ ഉന്നയിക്കരുത്

പൂർണ്ണമായ രേഖകളോ തെളിവുകളോ ഇല്ലാതെ ഒരാളെ മാധ്യമങ്ങളിലൂടെ “കുറ്റവാളി”, “തട്ടിപ്പുകാരൻ”, “അഴിമതിക്കാരൻ” എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കരുത്.

• കോടതി കുറ്റക്കാരനാണെന്ന് കണ്ടെത്തുന്നതുവരെ ഒരാൾ “ആരോപണവിധേയൻ” (Accused/Alleged) മാത്രമാണ്.

• ‘മാധ്യമ വിചാരണ’ (Media Trial) നടത്തി മുൻകൂട്ടി വിധി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നത് നിയമവിരുദ്ധമാണ്.

 വ്യക്തിജീവിതത്തിലേക്ക് കടന്നുകയറരുത് (Avoid Invasion of Privacy)

പൊതുതാല്പര്യമില്ലാത്ത ഘട്ടങ്ങളിൽ വ്യക്തികളുടെ സ്വകാര്യ ജീവിതം, കുടുംബ പശ്ചാത്തലം, ആരോഗ്യ സ്ഥിതി തുടങ്ങിയവ പരസ്യമാക്കരുത്.

• വ്യക്തിപരമായ വൈരാഗ്യം തീർക്കാനോ ട്രെൻഡിംഗിനും വ്യൂർഷിപ്പിനുമായി വ്യക്തിഗതമായ കടന്നാക്രമണങ്ങൾ നടത്തരുത്.

 ഇരകളുടെയും പ്രായപൂർത്തിയാകാത്തവരുടെയും വിവരങ്ങൾ വെളിപ്പെടുത്തരുത്

ലൈംഗിക അതിക്രമങ്ങൾക്ക് ഇരയായവരുടെ പേരോ ചിത്രങ്ങളോ തിരിച്ചറിയാൻ സഹായിക്കുന്ന വിവരങ്ങളോ ഒരു കാരണവശാലും നൽകരുത് (POCSO നിയമം, IPC 228A പ്രകാരം ഇത് കഠിന ശിക്ഷ ലഭിക്കാവുന്ന കുറ്റമാണ്).

• കുറ്റകൃത്യങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന പ്രായപൂർത്തിയാകാത്തവരുടെ (Juvenile) വിവരങ്ങളും പുറത്തുവിടരുത്.

 അനാവശ്യ വിശേഷണങ്ങളും തലക്കെട്ടുകളും നൽകരുത്

വാർത്തയുടെ ശീർഷകം മാന്യവും സംയമനമുള്ളതുമായിരിക്കണം.

• വായനക്കാരെ ആകർഷിക്കാൻ വേണ്ടി മാത്രം തെറ്റിദ്ധരിപ്പിക്കുന്നതും അപകീർത്തികരവുമായ ‘ക്ലിക്ക് ബൈറ്റ്’ (Clickbait) തലക്കെട്ടുകൾ നൽകരുത്.

• വാർത്തയുടെ ഉള്ളടക്കത്തേക്കാൾ അപകീർത്തികരമായ തലക്കെട്ടുകൾ നൽകുന്നത് നിയമപരമായി വിനയാകും.

 അജ്ഞാത സ്രോതസ്സുകളെ അന്ധമായി വിശ്വസിക്കരുത്

“വിശ്വസനീയമായ കേന്ദ്രങ്ങളിൽ നിന്ന് ലഭിച്ച വിവരം” എന്ന് പറഞ്ഞ് തെളിവുകളില്ലാതെ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യുന്നത് അപകടകരമാണ്.

• സ്രോതസ്സ് വ്യക്തമാക്കാൻ സാധിക്കാത്ത വാർത്തകളിൽ വലിയ തുക നഷ്ടപരിഹാരം നൽകേണ്ട സാഹചര്യം വന്നാൽ മാധ്യമസ്ഥാപനത്തിനും മാധ്യമപ്രവർത്തകനും അത് തിരിച്ചടിയാകും.

4. അപകീർത്തി നിയമത്തിലെ പ്രധാന ഇളവുകൾ (Legal Exceptions)

ഇന്ത്യൻ ശിക്ഷാ നിയമത്തിലെ (IPC) 499-ാം വകുപ്പിൽ അപകീർത്തി കേസിൽ നിന്നും മാധ്യമപ്രവർത്തകർക്കും പൊതുജനങ്ങൾക്കും സംരക്ഷണം നൽകുന്ന 10 ഇളവുകൾ (Exceptions) വ്യക്തമാക്കുന്നുണ്ട്. അതിൽ പ്രധാനം:

1. സത്യപ്രസ്താവന (Truth for Public Good): പ്രസിദ്ധീകരിച്ച സംഭവം സത്യമാണെന്ന് തെളിയിക്കുകയും അത് പൊതുനന്മയ്ക്ക വേണ്ടിയാണെന്ന് ബോധ്യപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്താൽ.

2. പൊതുസേവകരുടെ പ്രവർത്തനം (Public Servants’ Conduct): ഒരു പൊതുസേവകന്റെ ഔദ്യോഗികമായ പ്രവർത്തനങ്ങളെക്കുറിച്ച് മാന്യമായ രീതിയിൽ അഭിപ്രായം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നത്.

3. പൊതുപ്രശ്നങ്ങളിലെ അഭിപ്രായം (Conduct of any Person touching any Public Question): പൊതുസമൂഹത്തെ ബാധിക്കുന്ന വിഷയങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന വ്യക്തികളുടെ നിലപാടുകളെ വിമർശിക്കുന്നത്.

4. കോടതി നടപടികളുടെ റിപ്പോർട്ടിംഗ് (Publication of Reports of Courts): കോടതിയിൽ നടന്ന കാര്യങ്ങളുടെ കൃത്യവും സത്യസന്ധവുമായ റിപ്പോർട്ടുകൾ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നത്.

5. കലാ/സാഹിത്യ സൃഷ്ടികളുടെ അവലോകനം (Merits of Public Performance): ഒരു സിനിമ, പുസ്തകം, പ്രസംഗം തുടങ്ങിയവയെ വിലയിരുത്തി എഴുതുന്ന അഭിപ്രായങ്ങൾ.

5. മാധ്യമപ്രവർത്തകർ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ട പ്രായോഗിക നിർദ്ദേശങ്ങൾ

വാർത്തകൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യുമ്പോൾ സുരക്ഷിതരായിരിക്കാൻ താഴെ പറയുന്ന കാര്യങ്ങൾ ഓർക്കുക:

6. ഉപസംഹാരം

മാധ്യമസ്വാതന്ത്ര്യം എന്നത് ജനാധിപത്യത്തിന്റെ നട്ടെല്ലാണ്. എന്നാൽ അത് മറ്റൊരാളുടെ അന്തസ്സിനെയും സൽപേരിനെയും തകർക്കാനുള്ള അവകാശമല്ല.

അപകീർത്തി നിയമങ്ങളെ ഭയന്നല്ല, മറിച്ച് വസ്തുതയോടും സത്യത്തോടും പുലർത്തുന്ന പ്രതിബദ്ധത കൊണ്ടാണ് ഒരു മാധ്യമപ്രവർത്തകൻ ജാഗ്രത പാലിക്കേണ്ടത്. നിഷ്പക്ഷത, വസ്തുതാന്വേഷണം, പൊതുതാല്പര്യം, മാന്യമായ ഭാഷാപ്രയോഗം എന്നിവ ഉറപ്പാക്കുന്നതിലൂടെ അപകീർത്തി കേസുകളിൽ നിന്നും നിയമപരമായ സങ്കീർണ്ണതകളിൽ നിന്നും മാധ്യമപ്രവർത്തകർക്ക് പൂർണ്ണമായി മാറിനിൽക്കാൻ സാധിക്കും. സത്യാധിഷ്ഠിതമായ മാധ്യമപ്രവർത്തനത്തിന് എന്നും നിയമത്തിന്റെ പിന്തുണയുണ്ടാകും.

വാർത്തകളും വിശേഷങ്ങളും അറിയാൻ താഴെ കാണുന്ന whatsapp പബ്ളിക് ചാനൽ ലിങ്ക് ക്ലിക്ക് ചെയ്ത് ഫോളോ ചെയ്യുക :
https://whatsapp.com/channel/0029Vb5EC2CICVfiP901gW2T

mc